Euthanasie en de Rooms Katholieke kerk
Afgelopen jaren heb ik als emeritus pastoraal werker meerdere mensen, die euthanasie wilden én hun familie maandenlang mogen begeleiden. Stuk voor stuk waren dit voor mij bijzondere momenten/ ‘cadeautjes’. Ik voelde mij bevoorrecht, dat ik zeer intens mensen leerde kennen, maar ook dat we al pratend steeds dichter bij het mysterie van de God van Liefde en Leven mochten komen.
Een tijdje geleden heb ik een afscheidsgebed uitgesproken en een graf gezegend van een vrouw die euthanasie heeft gekregen. De familie schreef mij dat, ‘Toen moeder hoorde dat een pastor haar graf zou zegenen, zij opgelucht en blij was.’ Wat was het geval? Ze was ver in de negentig, had geen energie meer, haar twee kinderen woonden ver weg, ze miste al jaren haar overleden man en het ene lichamelijk gebrek – zoals toenemende benauwdheid – na het andere pijntje kwam in haar leven. Het leek, zei ze, alsof God vergeten was om haar bij zich te roepen. Ze had de energie niet meer om verder te leven. Jaren geleden had ze al tegen haar huisarts gezegd dat ze in zo’n situatie graag euthanasie zou willen en de afgelopen maanden sprak ze daar meerdere keren met haar arts over. Deze was overtuigd van haar diepste verlangen, zorgde ervoor dat alle voorwaarden van de Nederlandse wet vervuld waren en hielp haar bij haar wens om te midden van haar kinderen te sterven.
De vrouw was al jaren niet meer naar een kerk gegaan, maar volgens een van haar kinderen diepgelovig. Ze schreef mij: ‘Haar geloof stond in zekere zin haar in de weg om aan de huisarts om euthanasie te vragen. Want dat mocht toch niet van God? U begrijpt vast haar geworstel. De laatste maanden is haar inzicht veranderd en wilde zij geloven dat God alleen maar liefde betekent en dat God het goed zou vinden.’
Ik schreef haar onder andere terug, dat ‘Als je ervaren hebt, dat het leven bij jouw geboorte als een geschenk is gegeven, dan mag je dit cadeau – als het leven te zwaar/ondraaglijk wordt – ook weer aan jouw Schepper teruggeven.’ Ik schreef dit niet als een ‘algemeen recept’ voor deze situaties, maar meer vanuit de persoonlijke relatie die er bestond tussen deze worstelende vrouw en haar Schepper, haar God van Liefde en Leven. Een dochter schreef mij terug: ‘Oh, had ze dat maar uit uw mond mogen horen. Dat had haar zoveel meer kunnen geruststellen.’ Deze dochter had haar in weken voor haar euthanasie voorgesteld om een katholiek pastor te vragen om over haar euthanasiewens te praten, maar haar moeder wilde dit niet. Ze was bang dat de pastor zou proberen haar ‘om te praten’. De katholieke kerk verbiedt immers uitdrukkelijk dat iemand om euthanasie vraagt en deze krijgt.
Over dit verbod van de katholieke kerk wil ik graag het een en ander schrijven.
De katechismus van de katholieke kerk is over euthanasie heel helder, ‘God alleen is meester van het leven, vanaf het begin tot het einde: niemand mag in welke situatie dan ook voor zich het recht opeisen om rechtstreeks aan een onschuldig menselijk wezen het leven te ontnemen.’
Het menselijk leven is heilig, omdat het vanaf zijn oorsprong getekend is door Gods scheppende activiteit, dat werkzaam is vanaf het prilste begin in de moederschoot tot aan de laatste ademhaling. Van deze kerkelijke uitspraak valt niet af te wijken.
En toch…
Het is goed dat de kerk zo’n heldere uitspraak over het menselijk leven doet. Dit is het katholieke uitgangspunt: in dit licht moeten alle ethische vragen geplaatst worden. Dit is het ijkpunt voor alles wat het menselijk leven betreft.
Antoine Bodar licht dit uitgangspunt van de kerk in een interview toe: ‘De katholieke kerk mag zelf uitmaken wat de regels binnen deze kerk zijn. Daar heeft de wereld niets mee te maken. Je kunt dan zeggen: Ja, dat ideaal is prachtig. Dat laten we zo en gaan over tot de orde van de dag en passen de regels aan. Dat is niet de manier van denken van de kerk. Een ideaal mag worden uitgedragen. Maar de kerk weet heus wel dat de praktijk anders kan zijn. Dit is weliswaar de leer, maar het leven doet er ook toe. Als wij er niet meer uitkomen, moet de Lieve Heer er zelf maar een oordeel over geven.’
Antoine Bodar zei ook: ‘De pastoor moet van de preekstoel het ideaal verkondigen, maar in de biechtstoel mag hij luisteren naar een mens in nood en in barmhartigheid en liefde de zoekende mens ondersteunen.’
Toen in april 2002 in Nederland euthanasie onder strikte voorwaarden wettelijk werd toegestaan, was kardinaal Mgr. Simonis op een avond te gast in een Tv-programma. De vraag werd hem gesteld: ‘Monseigneur, u bent zelf twee jaar ziekenhuispastor geweest. Bent u nooit schijnende situaties in een ziekenkamer tegengekomen, waarvan u toen dacht: Hier zou euthanasie een daad van menselijkheid en barmhartigheid zijn?’ Tot mijn verrassing was zijn antwoord: ‘Die vraag moet u mij niet stellen.’ En hij ging er ook niet verder op in. Ook Monseigneur Simonis wist uit eigen ervaring dat er situaties zijn, waarin mensen aangeven dat hun leven ondraaglijk is geworden en men niet verder kan en wil leven.
‘De katholieke Kerk’ – die mij heel dierbaar is – bestaat volgens mij bij gratie van de opdracht om mensen te helpen dichter bij hun God van Liefde en Leven te laten komen. In het christelijk geloof is maar één zaak van belang: de directe relatie tussen de mens en zijn/ haar Schepper. Of zoals Mgr. Bekkers het in de vorige eeuw in een interview zei: ‘Als jij bij Petrus voor de hemelpoort bent gekomen, staat er geen bisschop naast je om een goed woordje voor je te doen!’
Ieder mens is immers zélf verantwoordelijk voor zijn doen en laten. De katholieke kerk wil daarbij behulpzaam zijn. Wanneer we de brug overgaan van het aardse leven naar een nieuwe en goddelijke dimensie (Het huis dat vele kamers kent…) zal ieder van ons zich persoonlijk moeten verantwoorden over wat we met ons leven gedaan hebben: hoe was onze relatie met de Eeuwige en met onze naaste? Daar zal een barmhartige en liefdevolle God over oordelen.
Vandaar dat elke katholiek het ideaal van de kerk – het menselijk leven is heilig – voor ogen kan houden. Hij mag zich bijv. afvragen of palliatieve sedatie ook mogelijk of wenselijk zou zijn. Maar uiteindelijk beslist elk individuele katholiek zelf of hij/ zij om euthanasie vraagt. Dit langdurige proces is voor de vrager al eenzaam genoeg. Niemand vraag ‘zo maar’ of een arts een einde aan zijn/ haar leven wil maken.
Mijn uitgangspunt is: ik geloof in een liefdevolle God van Liefde en Leven, die mijn oorsprong, mijn einde en mijn toekomst is. Ik leer van Jezus van Nazareth dat de mens altijd boven de wet staat. Niet voor niets zocht Jezus lamme, blinde en melaatse mensen op en ging hij om met tollenaars en apostelen, die hem allemaal na zijn veroordeling door Pilatus, in de steek lieten. De goede Geest helpt mij in zijn Geest keuzes te maken en te vertrouwen op een Goede Herder.
Maak eventueel uw keuze om euthanasie te vragen in deze Geest en durf daarnaast te vertrouwen op een liefdevolle barmhartige God.
Wilt u/ je hierop reageren? Ga naar het hoofdstuk ‘Contact’.
